Adıyaman Etsiz Çiğ Köfte
İnce çiğ köftelik bulgurun isot, salça, soğan, sarımsak, ceviz ve nar ekşisiyle et kullanılmadan uzun uzun yoğrulup parmak izli sıkımlar halinde sunulduğu, coğrafi işaretli Adıyaman çiğ köftesi.
Tarihçe & Hikaye
Adıyaman çiğ köftesinin ayırt edici yanı etsiz olmasıdır. Şanlıurfa'nın çiğ köftesi geleneksel olarak etle yoğrulurken, Adıyaman'da çiğ köfte et kullanılmadan yapılır ve şehirle özdeşleşmiştir. İnce çiğ köftelik bulgur; isot, domates ve biber salçası, soğan, sarımsak, dövülmüş ceviz, nar ekşisi ve baharatlarla uzun uzun yoğrulur, en sonda maydanoz katılır. Harç avuçta sıkılarak parmak izli "sıkım"lar halinde, marul ve limonla sunulur.
Adıyaman Ticaret ve Sanayi Odası'nın 2015'teki başvurusuyla Adıyaman Etsiz Çiğ Köfte, 12 Temmuz 2018'de 366 numaralı mahreç işareti olarak tescil edildi. Belgeye göre bulgur, tercihen yarı sert kırmızı ekmeklik buğdaydan yapılan ve yörede simit denen çok ince çiğ köftelik bulgur olmalıdır; bu inceliğin seçilmesinin nedeni bulgurun kolay yumuşaması ve yoğurmayı kolaylaştırmasıdır. Harç, macun gibi olup taneler belirginliğini yitirene ve bastırınca ele yapışana kadar yoğrulur. Tescil, bu tarife uyulduğu sürece ürünün her yerde üretilebileceğini de belirtir.
Çiğ köftenin doğuşu bölgede bir efsaneyle anlatılır: Hz. İbrahim'i ateşe atmak isteyen Nemrud'un evlerde ateş yakmayı yasakladığı günlerde, avdan getirilen eti pişiremeyen bir kadının onu taşta ezip bulgur ve isotla yoğurduğu söylenir. Tescil belgesi de çiğ köftenin geçmişini, Adıyaman'ın içinde bulunduğu Kommagene bölgesindeki Kral Nemrut'a bağlar. Etsiz çeşitler ise çiğ etin taşıyabileceği hastalık riskleri nedeniyle üretilmeye başlanmıştır; Türkiye'de etli çiğ köftenin satışı Sağlık Bakanlığı kararıyla yasaktır. Kültür Portalı'ndaki Adıyaman kaydı ise geleneksel, etli tarifi verir.
Sizden Gelenler
Adıyaman Etsiz Çiğ Köfte Besin Değerleri
Bu değerler kullanılan malzeme ve porsiyon miktarına göre değişiklik gösterebilir.
Malzemeler
- 500 g çok ince çiğ köftelik bulgur (simit)
- Yaklaşık 250 ml (azar azar) su
- 100 g isot
- 100 g domates salçası
- 25 g biber salçası
- 50 g kuru soğan (çok ince doğranmış)
- 15 g sarımsak (havanda dövülmüş)
- 150 g domates (rendelenmiş)
- 50 g ceviz içi (ince öğütülmüş)
- 25 g nar ekşisi
- 50 ml bitkisel sıvı yağ
- 8 g tuz
- 35 g maydanoz (ince kıyılmış)
- Yaklaşık 4 g baharat karışımı (karanfil, zencefil, tarçın, havlıcan, kimyon, karabiber, yenibahar, muskat)
- İsteğe göre limon suyu
- Servis için marul, limon, lavaş
Püf Noktası
Çiğ köftenin sırrı yoğurmadadır: bulgur yumuşayıp taneler kaybolana, harç bastırınca ele yapışana kadar sabırla yoğurun ve suyu bir kerede değil azar azar verin. Mutlaka çok ince (simit) çiğ köftelik bulgur kullanın; kalın bulgur yumuşamaz. Bulgur bekledikçe şiştiği için çiğ köfteyi taze yiyin.
Nasıl Yapılır?
- Soğanı çok ince doğrayın, sarımsağı havanda dövün, cevizi ince öğütün, domatesi rendeleyin ve maydanozu ince kıyın. Baharatları küçük bir kapta karıştırın.
- Geniş bir leğene sarımsağı, soğanı, cevizi, isotu, domates ve biber salçasını, nar ekşisini alın ve macun kıvamına gelene kadar yoğurun.
- Bulguru ekleyin ve 15–20 dakika yoğurun.
- Harç macun gibi olup taneler belirginliğini yitirdiğinde ve bastırınca ele yapışmaya başladığında suyu azar azar ekleyerek 2–3 dakika daha yoğurun.
- Baharat karışımını, tuzu, yağı, rendelenmiş domatesi ve isterseniz limon suyunu ekleyip 2–3 dakika daha yoğurun.
- Maydanozu katıp karıştırın. Harçtan avuç içi kadar parçalar koparın ve parmak izleriniz üzerinde kalacak şekilde sıkarak şekil verin. Marul, limon ve lavaşla hemen servis edin.
Adıyaman Etsiz Çiğ Köfte Yanına Ne Gider?
- Marul yaprakları
- Limon
- Lavaş
- Nar ekşisi
- Karışık turşu
Sıkça Sorulan Sorular
Adıyaman çiğ köftesi neden etsiz?
Adıyaman çiğ köftesi geleneksel olarak et kullanılmadan yoğrulur ve Adıyaman Etsiz Çiğ Köfte adıyla coğrafi işaret almıştır; etli çiğ köfte daha çok Şanlıurfa ile özdeşleşmiştir. Ayrıca Türkiye'de etli çiğ köftenin satışı Sağlık Bakanlığı kararıyla yasaktır.
Çiğ köfte için hangi bulgur kullanılır?
Tescil belgesine göre tercihen yarı sert kırmızı ekmeklik buğdaydan yapılan, yörede simit denen çok ince çiğ köftelik bulgur kullanılmalıdır; tanelerin yüzde 90'ı 1,6 milimetreden küçük olmalıdır. Bu incelik bulgurun kolay yumuşamasını sağlar.
Çiğ köfte ne kadar yoğrulur?
Tescilli birinci yöntemde bulgur eklendikten sonra 15–20 dakika, ikinci yöntemde yaklaşık yarım saat yoğrulur. Asıl ölçü kıvamdır: harç macun gibi olmalı, taneler belirginliğini yitirmeli ve bastırınca ele yapışmalıdır.
Çiğ köfte bekletilebilir mi?
Bulgur bekledikçe şiştiği için çiğ köftenin bekletilmeden, taze yenmesi gerekir.
Çiğ köftenin hikayesi nedir?
Bölgede bir efsaneyle anlatılır: Nemrud'un Hz. İbrahim'i ateşe atmak için evlerde ateş yakmayı yasakladığı günlerde, eti pişiremeyen bir kadın onu taşta ezip bulgur ve isotla yoğurmuş. Bu, tarihi bir olay değil, halk arasında anlatılan bir köken öyküsüdür.
Bir porsiyon etsiz çiğ köfte kaç kalori?
Bu tarifle bir porsiyon (sekizde biri) yaklaşık 375 kcal'dir. Kalorinin çoğu bulgurdan, cevizden ve sıvı yağdan gelir.
Bu tarif 05.06.2026 tarihinde güncellendi.
Üyelerden Alternatif Tarifler (0)
Bu tarifler üyelerimiz tarafından gönderilmiştir; resmi NeYemeli tarifi yukarıdadır.
Henüz alternatif tarif gönderilmedi — ilk tarifi sen gönder!
Yorumlar
Henüz yorum yok — ilk yorumu sen yap!