Trabzon Dondurması

Tarihçe & Hikaye

Trabzon Dondurması, 17 Eylül 2026'da Trabzon Ticaret ve Sanayi Odası adına mahreç işaretiyle tescil edilmiştir. Tescile göre inek sütü, beyaz şeker ve salep karışımının ısıl işlem sonrası tekniğine uygun biçimde işlenip dondurulmasıyla yapılan sade bir dondurmadır; şekerlidir, rengi ve tadı karamele çalar ve halk arasında Trabzon sadesi diye bilinir. Belgeye göre 1800'lerde Akçaabat'ta yapılmaya başlanmış, rağbet görünce il geneline yayılmıştır. Salep, çiçeklenmesini tamamlamış toprak orkidelerinin yumrularının temizlenip suda ya da sütte haşlanması, kurutulması ve öğütülmesiyle elde edilir.

Tescildeki çizelgeye göre yüz litre inek sütünden, 6-10 kg şeker ve 450-550 g salep katılarak yaklaşık altmış kilo dondurma çıkar. Süt sürekli karıştırılarak ısıtılır ve bir saat kadar sonra kaynar. Şeker süte azar azar ve özenle katılır, karışım homojen olunca yaklaşık iki saat daha kaynatılır. Kıvamın yeterli olduğuna usta karar verince salep eklenir: salep tek başına süte dökülürse topaklandığı için ayrı bir kapta iki kilo kadar şekerle karıştırılır ve kaynayan süte yavaş yavaş katılır, karıştırma dikkatle sürdürülür.

Yaklaşık beş saat süren kaynatmanın sonunda kıvamlı bir dondurma karışımı elde edilir. Karışım temiz ve kapalı bir ortamda oda sıcaklığına dek soğutulup dinlendirilir, ardından dondurma makinelerinde iç sıcaklığı ortalama -6 °C'ye düşürülür ve -40 °C ve altında şoklanır. Dondurma en çok -18 °C'de taşınır ve saklanır; isteğe göre üzerine öğütülmüş ya da parçalanmış fındık konur. Salep yabani orkidelerden elde edildiğinden doğadan izinsiz toplanmamalı, güvenilir satıcıdan alınmalıdır. Ev ölçüsü için çizelgenin ellide biri öneri olarak hesaplandı; evde dondurma makinesi yoksa karışım derin dondurucuda saat başı çırpılarak dondurulabilir. Salep için nişasta değerleri kullanıldı; kalori 100 gramlık bir porsiyon için verildi.